कसैले तपाईंको वेबसाइट खोल्दा केही न केही उद्देश्य लिएर आएको हुन्छ। तपाईंका सेवाबारे बुझ्न, सामान किन्न, आवेदन भर्न वा सम्पर्क गर्न चाहेको हुन सक्छ। राम्रो वेबसाइटले उसलाई आफ्नो काम सजिलै पूरा गर्न सघाउँछ।

तर वेबसाइटको अक्षर स्पष्ट देखिएन, माउस चलाउन सकिएन वा भिडियोमा भनिएको कुरा सुन्न सकिएन भने के हुन्छ? आकर्षक देखिने वेबसाइट पनि कतिपयका लागि प्रयोग गर्न कठिन हुन सक्छ।

यही ठाउँमा वेब पहुँचयोग्यता अर्थात् Web Accessibility को महत्त्व आउँछ। यसको उद्देश्य मानिसहरूले वेबसाइट प्रयोग गर्ने फरक तरिका र आवश्यकतालाई बुझेर उनीहरूको बाटोमा आउने अवरोध हटाउनु हो।

WCAG 2.2 भनेको के हो?

Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2 वेबसाइट तथा वेब एप्लिकेसनलाई बढी पहुँचयोग्य बनाउन तयार गरिएको अन्तर्राष्ट्रिय मानक हो। यसलाई World Wide Web Consortium (W3C) ले विकास गरेको हो।

यसले दृष्टि, श्रवण, शारीरिक गतिविधि, सिकाइ तथा बुझाइसम्बन्धी कठिनाइ भएका व्यक्तिका आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्छ। यसका मापदण्ड कम्प्युटर, मोबाइल तथा अन्य उपकरणबाट प्रयोग गरिने वेब सामग्रीमा लागू हुन्छन्। सबै व्यक्तिका हरेक आवश्यकता समेट्न नसके पनि पहुँचयोग्य वेबसाइट बनाउन यसले बलियो आधार दिन्छ।

प्रयोगकर्ताको ठाउँमा बसेर वेबसाइट हेरौँ

एकपटक कल्पना गर्नुहोस्—तपाईं माउस प्रयोग नगरी किबोर्डबाट मात्र वेबसाइटको सम्पर्क फाराम भर्दै हुनुहुन्छ। सबै विवरण भरिसक्नुभयो, तर अन्तिममा रहेको ‘पठाउनुहोस्’ बटनमा पुग्नै सक्नुभएन। तपाईंको समय खर्च भयो, तर सन्देश पठाउन सकिएन।

त्यस्तै, स्क्रिनमा लेखिएको सामग्री आवाजमा पढिदिने सफ्टवेयर अर्थात् स्क्रिन रिडर प्रयोग गर्ने व्यक्तिले धेरैवटा लिङ्कमा ‘यहाँ क्लिक गर्नुहोस्’ मात्र सुने भने कुन लिङ्कले कहाँ पुर्‍याउँछ भनेर बुझ्न कठिन हुन्छ।

स्पष्ट लिङ्क, सही नाम दिइएका फारामका कोठा, पढ्न सजिलो रङ संयोजन र किबोर्डबाट चलाउन सकिने मेनुले यस्ता समस्या घटाउन मद्दत गर्छन्।

WCAG का चार आधारभूत सिद्धान्त छन्। सामग्री प्रयोगकर्ताले ग्रहण गर्न सक्ने हुनुपर्छ, वेबसाइटका सुविधा चलाउन सकिने हुनुपर्छ, सूचना र प्रक्रिया बुझ्न सजिलो हुनुपर्छ, अनि वेबसाइटले ब्राउजर तथा सहायक प्रविधिसँग भरपर्दो रूपमा काम गर्नुपर्छ।

WCAG 2.2 मा के नयाँ छ?

WCAG 2.2 ले अघिल्लो संस्करण WCAG 2.1 मा नौवटा नयाँ सफलता मापदण्ड थपेको छ। साथै, पुरानो Parsing सम्बन्धी मापदण्ड हटाएको छ। नयाँ व्यवस्थाले वेबसाइट प्रयोग गर्दा आइपर्ने केही सामान्य तर महत्त्वपूर्ण कठिनाइलाई सम्बोधन गर्छन्।

उदाहरणका लागि, किबोर्डबाट वेबसाइट चलाउने व्यक्तिले आफू कुन लिङ्क वा बटनमा पुगेको छु भनेर देख्न पाउनुपर्छ। Level AA अनुसार, किबोर्ड फोकस प्राप्त गरेको बटन वा अन्य नियन्त्रण वेबसाइटकै सामग्री—जस्तै स्थिर हेडर वा कुकी ब्यानर—पछाडि पूर्ण रूपमा लुक्नु हुँदैन।

क्लिक वा ट्याप गर्नुपर्ने बटनको आकार तथा तिनको बीचको दूरीमा पनि ध्यान दिइएको छ। तोकिएका अपवादबाहेक यस्ता नियन्त्रणले न्यूनतम आकार वा दूरीसम्बन्धी आवश्यकता पूरा गर्नुपर्छ। कुनै वस्तु तानेर सार्ने काम अनिवार्य नभए त्यसका लागि साधारण क्लिक वा ट्यापबाट गर्न सकिने विकल्प हुनुपर्छ।

फाराम र लगइन प्रक्रिया पनि सुधारका महत्त्वपूर्ण क्षेत्र हुन्। एउटै प्रक्रिया पूरा गर्दा पहिले दिइसकेको जानकारी सामान्यतया फेरि टाइप नगरी प्रयोग गर्न मिल्नुपर्छ। लगइन गर्दा जानकारी सम्झन वा हेरेर उतार्न कठिन हुने व्यक्तिका लागि पनि सहज व्यवस्था चाहिन्छ। पासवर्ड म्यानेजर प्रयोग गर्न दिनु र पासवर्ड पेस्ट गर्न मिल्नु यसका उपयोगी उदाहरण हुन्।

नेपालका व्यवसायका लागि यसको महत्त्व

तपाईंको वेबसाइटमा आउने अर्को व्यक्ति कम दृष्टि भएका ग्राहक, स्क्रिन रिडर प्रयोग गर्ने विद्यार्थी वा हातमा चोट लागेर माउस चलाउन नसक्ने सेवाग्राही हुन सक्छन्।

उनीहरूले आवश्यक जानकारी पाउन वा काम पूरा गर्न सकेनन् भने वेबसाइट छोड्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

पहुँचयोग्यतामा ध्यान दिँदा व्यवसायले अझ धेरै मानिससम्म आफ्ना सेवा पुर्‍याउन सक्छ। यसले वेबसाइटको प्रयोग सहज बनाउन र संस्थाप्रतिको विश्वास बढाउन पनि सहयोग गर्न सक्छ। विद्यालय, सामाजिक संस्था तथा सार्वजनिक सूचना दिने निकायका लागि यसको महत्त्व अझ स्पष्ट छ—सूचना र अवसर बढी मानिसको पहुँचमा पुग्नुपर्छ।

वेबसाइटले कुन स्तरको लक्ष्य राख्ने?

WCAG मा A, AA र AAA गरी तीन तह छन्। प्रत्येक माथिल्लो तहले अघिल्लो तहका आवश्यकतासमेत समेट्छ।

धेरै वेबसाइट परियोजनाका लागि WCAG 2.2 Level AA लाई लक्ष्य बनाउने विषयमा विकास टोलीसँग छलफल गर्नु उपयोगी हुन्छ। सुरुमै लक्ष्य स्पष्ट हुँदा डिजाइन, विकास र परीक्षणको योजना बनाउन सजिलो हुन्छ।

तर केही पहुँचयोग्य सुविधा थप्दैमा वेबसाइटले पूर्ण रूपमा मापदण्ड पूरा गरेको मानिँदैन। सम्बन्धित तहका लागू हुने सबै आवश्यकता पूरा हुनुपर्छ। यसमा पूरा पृष्ठसँगै दर्ता गर्ने वा सामान खरिद गर्ने जस्ता सम्पूर्ण प्रक्रिया पनि समेटिन्छन्। मापदण्ड पूरा गरेको दाबी उपयुक्त मूल्याङ्कनमा आधारित हुनुपर्छ।

स्वचालित परीक्षण मात्र पर्याप्त हुँदैन

वेबसाइट जाँच्ने स्वचालित उपकरण उपयोगी हुन्छन्, तर तिनले सबै कुरा पत्ता लगाउन सक्दैनन्। उदाहरणका लागि, कुनै तस्बिरमा वैकल्पिक विवरण छैन भन्ने कुरा उपकरणले देखाउन सक्छ। तर लेखिएको विवरणले तस्बिरको अर्थ सही रूपमा बुझाउँछ कि बुझाउँदैन भन्ने मूल्याङ्कन मानिसले गर्नुपर्छ।

W3C ले वेबसाइट विकासको सुरुदेखि नै र विकासभरि पहुँचयोग्यता मूल्याङ्कन गर्न सुझाउँछ। कुनै एउटा स्वचालित उपकरणले मात्र वेबसाइटले पहुँचयोग्यताको मानक पूरा गरेको निष्कर्ष दिन सक्दैन। किबोर्डबाट परीक्षण, सहायक प्रविधिबाट जाँच र अपाङ्गता भएका व्यक्तिको प्रतिक्रिया पनि महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।

वेबसाइट सार्वजनिक भएपछि पनि यो काम निरन्तर रहन्छ। नयाँ ब्यानर, फाराम, कागजात वा प्लगइन थप्दा फेरि अवरोध सिर्जना हुन सक्छ। त्यसैले नियमित सामग्री समीक्षा र मर्मतसम्भारमा पहुँचयोग्यतालाई पनि समेट्नुपर्छ।

तपाईंको अर्को वेबसाइटमा पहुँचयोग्यतालाई स्थान दिनुहोस्

वेबटेकले वेबसाइट डिजाइन, वर्डप्रेस विकास, ई–कमर्स, कस्टम वेब एप्लिकेसन तथा नियमित मर्मतसम्भारका सेवा प्रदान गर्दै आएको छ। नयाँ वेबसाइट बनाउँदा वा पुरानो वेबसाइट सुधार गर्दा सुरुदेखि नै पहुँचयोग्यताबारे छलफल गर्ने अवसर हुन्छ।

आफ्नो वेबसाइटबारे केही सरल प्रश्नबाट सुरु गर्न सकिन्छ। के प्रयोगकर्ताले खोजेको जानकारी सजिलै भेट्छन्? के उनीहरूले आवश्यक काम पूरा गर्न सक्छन्? किबोर्ड वा स्क्रिन रिडर प्रयोग गर्ने व्यक्तिको आवश्यकतालाई ध्यान दिइएको छ?

यी प्रश्नको उत्तर खोज्दा वेबसाइटलाई अझ उपयोगी र पहुँचयोग्य बनाउने बाटो खुल्छ।